banner27

banner28

banner26

30.04.2022, 11:13

Erzurum yöresel sözleri: 'pezevenk' var mı?

Erzurum yöresel sözleri

Erzurum… Çifte Minareli Medrese’ye, Üç Kümbetler’e, Taşhan’a, çok sayıda kale ve camiye ev sahipliği eden; cağ kebabının, kadayıf dolmasının başkenti, ‘Doğunun Paris’i’ olarak adlandırılan, Erzurumlu İbrahim Hakkı’nın memleketi…

Bu güzide şehrimiz son birkaç gündür iki konudan dolayı gündemde.

İlki şampiyonluk maçından dolayı Erzurum üzerinden Trabzon’a gitmek isteyenlerin, rötardan dolayı bir türlü iniş yapamaması; ikincisi de İYİ Parti İl Başkanı Melih Kırkpınar ile Erzurum Büyükşehir Belediye Başkanı Mehmet Sekmen arasında geçen ve davalık olan diyalog.

Yazının konusu olan ikinci olay şöyle meydana gelir: İYİ Parti Erzurum İl Başkanı Melih Kırkpınar Eylül ayında bir televizyon programına katılır.

Erzurum Büyükşehir Belediye Başkanı Mehmet Sekmen de yayına bağlanır. Daha sonra Mehmet Sekmen, eleştirilere yanıt verirken ağzından ‘pezevenk’ kelimesi çıkar.

Ardından bu olay davalık olur.

Başkan Sekmen ifadeye çağrılır ve ifadesinde, söz konusu kelimenin yöresel olarak kullanılan, dil alışkanlığı ile söylenen bir söz olduğunu ifade eder.

***

Bazı bölgelerde dil alışkanlığı ile söylenen bu tür sözler var gerçekten.

‘Yavşak’ bunlardan biri. Aslında ‘bit yavrusu’nun adı olan bu kelime bazı bölgelerde küfür olarak algılanıyor.

Hasan Eren’in, 1999 basımlı Türk Dilinin Etimolojik Sözlüğü adlı kitabında bu kelimenin Anadolu’da yaygın olarak kullanıldığına yer verilmiş.

Doğu Akdeniz Üniversitesi öğretim üyesi Gülseren Tor da, ‘Anadolu Ağızlarında Yavru Adları’ başlıklı makalesinde Hasan Eren’den söz konusu alıntıyı yapmış. Alıntı şu şekilde:

“yavşak (I) bit yavrusu (-Ml.; -Yz.; *Güdül ve köyleri –Ank.) (DS XII / 4816) yavşal yavşak (I) [yavışak, yavşı, yavşu, yavşuk, yavuşal, yavuşak] bit yavrusu (Anadolu’da yaygın olarak kullanılır). Hasan Eren’in ‘yapış-ak’ biçiminden getirdiği bu ad (1999: 444), böcekten insana da aktarılmıştır: yavşal, yavşak (II) küçük çocuk (*Nazilli –Ay.; -Brs.; *Keşan –Ed.) (DS XI / 4206).”

Ben bizzat, bu sözün bir hacıya lâkap olarak verildiğine de tanık oldum.

İncelemek isteyenler için Tor’un araştırmasına dair linki de BURAYA bırakıyorum.

***

Bu gerçekten yola çıkarak internette bir tarama yaparken Kültür Bakanlığının Erzurum ağzına dair bir derlemesine rastladım.

Sözlük biçiminde hazırlanan bu derlemede ‘P’ harfinde, Sekmen’in sarf ettiği sözcük bulunmuyor.

‘P’ harfindeki sözler şöyle:

Pahıl: Çekememek, gözü götürmemek, bir nevi kıskanmak. Aslında değer verdiği halde değer vermiyormuş gibi davranmak…

Paç - Paaç -Pağaç – Pağaça: Yağlı hamur pişirilip doğrandıktan sonra üstüne sarmısaklı yoğurt ve yağ dökülerek yapılan bir çeşit hamur işi, Poğaça ile benzerlik gösterir.

Pahlava: Baklava

Palıt: Sert ve yuvarlak biçimli odun parçası.

Papel: Eski zamanlarda kutu ön ve arka kapaklarından destelenmiş kağıtlarla oynan çocuk oyunu. Daha başka bir anlamda iskambil gibi bir oyun. Geniş anlamda ise paraya dair bir tabir.

Parhaç: Bakraç, genellikle bakır ya da başka bir metalden yapılmış bakraç. ‘Bir parhaç yoğurt…’ gibi…

Parpılamak: Sert biçimde nasihat etmek, paylayıp azarlamak.

Part: Çirkin iri karın, kabaca çokça tükürük vs. gibi…

Payhırmak – Payhurmak: Asabi biçimde ağzından tükürükler saçarak bağırmak, haykırmak.

Payton: Fayton

Pazvant: Pazubent

Perk: Sert, Sıkı, Çok sert. Pek kökünden.

Pesent etmek: Takdir etmek, Övgü ile davranmak.

Peşhun: Küçük yuvarlak tahta sofra.

Pıskırmak: Hapşırmak.

Poletika: Politika

Poles: Polis

Poççik: Kuyruk, en sonda olan. Bar’da en sonda bar tutan barcının durduğu yere de denilir.

Pöhrenk: Suyun içinde aktığı boru, Eski zamanlarda ağaçtan, sonralarda demirden yapılan su borusu.

Polim - Polüm: Bıçkın tavır, rol yapmak, rol kesmek.

Popul - Popol: Daha çok kız çocuklarının giydiği naylon ayakkabı. Çocuk ayakkabısı.

Pottik: Kısa boylu, hafif topluca.

Pungar: Çeşme

Pürçikli - Purçikli: Havuç

Puşta: Tomruktan biçilen ince yan tahta.

Püsküvüt – Püsgüvüt – Püskülüt: Bisküvi

İncelemek isteyenler için sözlüğün linkini BURAYA bırakıyorum.

Yorumlar (0)
Puan Durumu
Takımlar O P
1. Trabzonspor 38 81
2. Fenerbahçe 38 73
3. Konyaspor 38 68
4. Başakşehir 38 65
5. Alanyaspor 38 64
6. Beşiktaş 38 59
7. Antalyaspor 38 59
8. Karagümrük 38 57
9. Adana Demirspor 38 55
10. Sivasspor 38 54
11. Kasımpaşa 38 53
12. Hatayspor 38 53
13. Galatasaray 38 52
14. Kayserispor 38 47
15. Gaziantep FK 38 46
16. Giresunspor 38 45
17. Rizespor 38 36
18. Altay 38 34
19. Göztepe 38 28
20. Ö.K Yeni Malatya 38 20
Takımlar O P
1. Ankaragücü 36 70
2. Ümraniye 36 70
3. Bandırmaspor 36 62
4. İstanbulspor 36 60
5. Erzurumspor 36 58
6. Eyüpspor 36 57
7. Samsunspor 36 51
8. Boluspor 36 50
9. Manisa Futbol Kulübü 36 49
10. Tuzlaspor 36 49
11. Denizlispor 36 49
12. Keçiörengücü 36 48
13. Gençlerbirliği 36 48
14. Altınordu 36 45
15. Adanaspor 36 45
16. Kocaelispor 36 44
17. Bursaspor 36 44
18. Menemen Belediyespor 36 38
19. Balıkesirspor 36 12
Takımlar O P
1. M.City 38 93
2. Liverpool 38 92
3. Chelsea 38 74
4. Tottenham 38 71
5. Arsenal 38 69
6. M. United 38 58
7. West Ham United 38 56
8. Leicester City 38 52
9. Brighton 38 51
10. Wolverhampton Wanderers 38 51
11. Newcastle 38 49
12. Crystal Palace 38 48
13. Brentford 38 46
14. Aston Villa 38 45
15. Southampton 38 40
16. Everton 38 39
17. Leeds United 38 38
18. Burnley 38 35
19. Watford 38 23
20. Norwich City 38 22
Takımlar O P
1. Real Madrid 38 86
2. Barcelona 38 73
3. Atletico Madrid 38 71
4. Sevilla 38 70
5. Real Betis 38 65
6. Real Sociedad 38 62
7. Villarreal 38 59
8. Athletic Bilbao 38 55
9. Valencia 38 48
10. Osasuna 38 47
11. Celta Vigo 38 46
12. Rayo Vallecano 38 42
13. Elche 38 42
14. Espanyol 38 42
15. Getafe 38 39
16. Mallorca 38 39
17. Cadiz 38 39
18. Granada 38 38
19. Levante 38 35
20. Deportivo Alaves 38 31